Hoe is het gesteld met de palliatieve zorg in de Vlaamse ziekenhuizen? VUB-onderzoeker Ruddy Verbinnen maakte een doorlichting en kwam tot de conclusie dat er weinig eensgezindheid bestaat over wat die palliatieve zorg precies moet inhouden. De geneesheer-specialist wordt geregeld ervaren als een sta-in-de-weg.
In Vlaanderen doen steeds meer terminale patiënten een beroep op palliatieve zorgteams: van 11.000 in 2001 naar minstens 16.000 in 2003. ,,Zeker 60 procent van die patiënten komt nog altijd in de ziekenhuizen terecht'', zegt Johan Menten, die de palliatieve zorg coördineert voor het UZ Gasthuisberg.
Maar hoe is het nu gesteld met die verzorging in de ziekenhuizen? Doctoraal onderzoeker Ruddy Verbinnen van de vakgroep medische sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel focuste op de palliatieve 'support teams' (PST's). ,,Die zijn sinds 1991 wettelijk verplicht en we wilden nagaan of de werking ondertussen min of meer op punt staat.'' Dat blijkt nog niet helemaal het geval te zijn.
In de 65 algemene ziekenhuizen in Vlaanderen blijken 77 palliatieve teams actief te zijn. ,,Per 500 bedden is wettelijk voorzien in een team van drie personen: een arts, een psycholoog en een verpleegkundige, die elk de helft van hun tijd aan palliatieve zorg moeten besteden. Maar hier wringt al dadelijk het schoentje'', zegt Verbinnen.
,,Uit onze bevraging blijkt dat slechts 13 procent van de ziekenhuizen voldoen aan die wettelijke verplichting van drie personen. De meeste PST's functioneren wel, maar drijven vooral op vrijwillige inzet. 60 procent is vrijwilligerswerk. We zien dat ook veel maatschappelijk werkers, pastors en lekenbegeleiders actief zijn in de teams. De meesten zijn vrouwen.''
Verloopt die zorg volgens de regels van de kunst? ,,Uit onze bevraging blijkt duidelijk dat de meeste PST-leden het ziekenhuis helemaal niet beschouwen als de ideale plaats om aan palliatieve of terminale zorg te doen. Alleen voor de palliatieve geneeskunde wordt het ziekenhuis als de beste omgeving naar voren geschoven, voor de echte zorgfuncties wijzen de PST-leden toch naar de thuisomgeving.''
,,De thuiszorg heeft ook het grote voordeel dat de patiënt rechtstreeks contact heeft met de begeleiders. Hij kan zijn vragen direct tot hen richten. In het ziekenhuis is dat niet het geval. Daar blijft de geneesheer-specialist een buffer die de toestemming moet geven om het palliatieve team in te schakelen. En dat durft wel eens een probleem te zijn, want zeven op de tien PST-coördinatoren zeggen niet voldoende steun te krijgen van de specialist. Toch blijkt dat er meestal een goede verstandhouding bestaat tussen de teams en de directie.''
Een ander probleem is dat er onder de PST-leden geen eensgezindheid bestaat over wat nu precies palliatieve zorg is. ,,Ze zijn het wel eens over wat het niét moet zijn - bijvoorbeeld chemo- of radiotherapie - maar niet over wat het wel moet zijn. Horen dieptegesprekken of relaxatietechnieken erbij? De helft van de teams zegt ja, de andere helft nee. In elk geval wordt vooral aandacht besteed aan de fysieke en psychologische aspect van de zorg. De spirituele dimensie komt bijna nooit aan bod.''
Maar hoe is het nu gesteld met die verzorging in de ziekenhuizen? Doctoraal onderzoeker Ruddy Verbinnen van de vakgroep medische sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel focuste op de palliatieve 'support teams' (PST's). ,,Die zijn sinds 1991 wettelijk verplicht en we wilden nagaan of de werking ondertussen min of meer op punt staat.'' Dat blijkt nog niet helemaal het geval te zijn.
In de 65 algemene ziekenhuizen in Vlaanderen blijken 77 palliatieve teams actief te zijn. ,,Per 500 bedden is wettelijk voorzien in een team van drie personen: een arts, een psycholoog en een verpleegkundige, die elk de helft van hun tijd aan palliatieve zorg moeten besteden. Maar hier wringt al dadelijk het schoentje'', zegt Verbinnen.
,,Uit onze bevraging blijkt dat slechts 13 procent van de ziekenhuizen voldoen aan die wettelijke verplichting van drie personen. De meeste PST's functioneren wel, maar drijven vooral op vrijwillige inzet. 60 procent is vrijwilligerswerk. We zien dat ook veel maatschappelijk werkers, pastors en lekenbegeleiders actief zijn in de teams. De meesten zijn vrouwen.''
Verloopt die zorg volgens de regels van de kunst? ,,Uit onze bevraging blijkt duidelijk dat de meeste PST-leden het ziekenhuis helemaal niet beschouwen als de ideale plaats om aan palliatieve of terminale zorg te doen. Alleen voor de palliatieve geneeskunde wordt het ziekenhuis als de beste omgeving naar voren geschoven, voor de echte zorgfuncties wijzen de PST-leden toch naar de thuisomgeving.''
,,De thuiszorg heeft ook het grote voordeel dat de patiënt rechtstreeks contact heeft met de begeleiders. Hij kan zijn vragen direct tot hen richten. In het ziekenhuis is dat niet het geval. Daar blijft de geneesheer-specialist een buffer die de toestemming moet geven om het palliatieve team in te schakelen. En dat durft wel eens een probleem te zijn, want zeven op de tien PST-coördinatoren zeggen niet voldoende steun te krijgen van de specialist. Toch blijkt dat er meestal een goede verstandhouding bestaat tussen de teams en de directie.''
Een ander probleem is dat er onder de PST-leden geen eensgezindheid bestaat over wat nu precies palliatieve zorg is. ,,Ze zijn het wel eens over wat het niét moet zijn - bijvoorbeeld chemo- of radiotherapie - maar niet over wat het wel moet zijn. Horen dieptegesprekken of relaxatietechnieken erbij? De helft van de teams zegt ja, de andere helft nee. In elk geval wordt vooral aandacht besteed aan de fysieke en psychologische aspect van de zorg. De spirituele dimensie komt bijna nooit aan bod.''
