De in snel tempo toenemende vergrijzing en vereenzaming zetten de toekomst van de kustgemeenten op de helling. Om die problematiek tegen te gaan, is er dan ook dringend nood aan een langetermijnvisie. Dat is de voornaamste conclusie van het leefbaarheidsonderzoek dat de Universiteit Gent het afgelopen anderhalf jaar in opdracht van de provincie West-Vlaanderen heeft gehouden in de regio.
De kust vergrijst in rad tempo. Per inwoner jonger dan twintig jaar wonen er ook 1,6 inwoners ouder dan zestig. Een dergelijk beeld voorspelt het Nationaal Instituut voor de Statistiek (Nis) voor België pas tegen 2050. Voor het Vlaams Gewest is dat tussen 2020 en 2030. In sommige wijken in kustplaatsen wonen er zelfs vierenhalf keer zoveel ouderen als jongeren.
Die vergrijzing wordt door twee fenomenen verder aangewakkerd. Ten eerste zoeken steeds meer ouderen de kust op. Daarnaast is het aantal jongeren dat er wegtrekt naar elders sinds 1994 groter dan de hoeveelheid leeftijdsgenoten die naar de zee verhuizen. De voornaamste motieven om de kust te verlaten zijn werk en gezin.
Maar er is een beetje hoop. "Wie hier wegtrekt, heeft de bedoeling om op een bepaald moment terug te komen, terwijl dat bij iemand uit het binnenland van West-Vlaanderen niet zo is", zegt Dirk De fauw (CD&V), gedeputeerde van de provincie West-Vlaanderen. Ook het wonen kan beter. Een van de kenmerken aan de kust is het hoge aantal tweede verblijven. Enkel Oostende, Bredene, Blankenberge en Zeebrugge hebben meer particuliere woningen dan tweede verblijven. De buurten waar dat niet zo is, worden getypeerd door een sterk verouderde bevolking, veel tijdelijke bewoning, veel anderstaligen, inwijkelingen en alleenstaanden. Aan de kust woont maar liefst 38 procent alleen. Dat is 10 procent hoger dan in het Vlaams Gewest.
De kans op sociale isolatie en onveiligheidsgevoelens is dan ook groot in dit soort wijken. "als 80 procent van de woningen meer dan de helft van het jaar leeg staat, is dat niet bevorderlijk voor het sociale weefsel in de wijk", zegt onderzoekster Mieke Meire van de vakgroep sociologie van de UGent.
Opvallend is ook dat er zich aan de kust het typisch stedelijke fenomeen van kamerwonen voordoet. Dat betekent dat de verschillende bewoners van een pand douche, toilet en keuken delen of ten minste een van deze drie. Vooral in Oostende en Blankenberge is daar sprake van. Vaak bevinden dit soort huizen zich in buurten die zich kenmerken door kansarmoede en lage inkomens.
Wat doe je aan al die problemen? Volgens Meire en haar collega Piet Bracke heeft de kust in de eerste plaats nood aan een ouderenbeleid. Daarbij moet gekeken worden naar de reeds aanwezige voorzieningen en naar de bestaande en toekomstige behoeften van de inwoners.
Omdat de kust harder vergrijst dan de rest van Vlaanderen, is het een ideaal testgebied, vindt men bij de provincie West-Vlaanderen. "Gezien de verwachte evoluties in de leeftijdsstructuur van de bevolking in het algemeen lijkt de kust ook de aangewezen regio om experimenten inzake woonzorgzones (gebieden waar aanbieders hulp, zorg en woongelegenheid voor ouderen organiseren op basis van behoefte, TS) op te zetten. Want in dit opzicht staat kijken naar de kust gelijk aan kijken naar de toekomst."
Daarnaast is er nood aan een woonbeleid dat zich onder andere richt op het verkrijgen van een sociale mix. Het aanbod van al dan niet betaalbare eengezinswoningen is zo laag dat een gezin met een modaal inkomen er moeilijk een onderkomen vindt. En dat terwijl er de laatste tien jaar nergens zoveel nieuwe woningen gebouwd zijn als aan de kust. De druk van tweede verblijven op de lokale vraag zorgt evenwel voor hogere prijzen.
Rest nog het wegnemen van eenzaamheid en onveiligheidsgevoelens. Dat laatste verdwijnt niet door te focussen op de aanpak van criminaliteit en een betere verkeersveiligheid. Veel heeft te maken hoe de wijk is 'aangekleed'. Dus met een aantrekkelijke en goed onderhouden publieke ruimte. De eenzaamheid kan dan weer worden bestreden via ontmoetingsplekken en verenigingsleven.
Die vergrijzing wordt door twee fenomenen verder aangewakkerd. Ten eerste zoeken steeds meer ouderen de kust op. Daarnaast is het aantal jongeren dat er wegtrekt naar elders sinds 1994 groter dan de hoeveelheid leeftijdsgenoten die naar de zee verhuizen. De voornaamste motieven om de kust te verlaten zijn werk en gezin.
Maar er is een beetje hoop. "Wie hier wegtrekt, heeft de bedoeling om op een bepaald moment terug te komen, terwijl dat bij iemand uit het binnenland van West-Vlaanderen niet zo is", zegt Dirk De fauw (CD&V), gedeputeerde van de provincie West-Vlaanderen. Ook het wonen kan beter. Een van de kenmerken aan de kust is het hoge aantal tweede verblijven. Enkel Oostende, Bredene, Blankenberge en Zeebrugge hebben meer particuliere woningen dan tweede verblijven. De buurten waar dat niet zo is, worden getypeerd door een sterk verouderde bevolking, veel tijdelijke bewoning, veel anderstaligen, inwijkelingen en alleenstaanden. Aan de kust woont maar liefst 38 procent alleen. Dat is 10 procent hoger dan in het Vlaams Gewest.
De kans op sociale isolatie en onveiligheidsgevoelens is dan ook groot in dit soort wijken. "als 80 procent van de woningen meer dan de helft van het jaar leeg staat, is dat niet bevorderlijk voor het sociale weefsel in de wijk", zegt onderzoekster Mieke Meire van de vakgroep sociologie van de UGent.
Opvallend is ook dat er zich aan de kust het typisch stedelijke fenomeen van kamerwonen voordoet. Dat betekent dat de verschillende bewoners van een pand douche, toilet en keuken delen of ten minste een van deze drie. Vooral in Oostende en Blankenberge is daar sprake van. Vaak bevinden dit soort huizen zich in buurten die zich kenmerken door kansarmoede en lage inkomens.
Wat doe je aan al die problemen? Volgens Meire en haar collega Piet Bracke heeft de kust in de eerste plaats nood aan een ouderenbeleid. Daarbij moet gekeken worden naar de reeds aanwezige voorzieningen en naar de bestaande en toekomstige behoeften van de inwoners.
Omdat de kust harder vergrijst dan de rest van Vlaanderen, is het een ideaal testgebied, vindt men bij de provincie West-Vlaanderen. "Gezien de verwachte evoluties in de leeftijdsstructuur van de bevolking in het algemeen lijkt de kust ook de aangewezen regio om experimenten inzake woonzorgzones (gebieden waar aanbieders hulp, zorg en woongelegenheid voor ouderen organiseren op basis van behoefte, TS) op te zetten. Want in dit opzicht staat kijken naar de kust gelijk aan kijken naar de toekomst."
Daarnaast is er nood aan een woonbeleid dat zich onder andere richt op het verkrijgen van een sociale mix. Het aanbod van al dan niet betaalbare eengezinswoningen is zo laag dat een gezin met een modaal inkomen er moeilijk een onderkomen vindt. En dat terwijl er de laatste tien jaar nergens zoveel nieuwe woningen gebouwd zijn als aan de kust. De druk van tweede verblijven op de lokale vraag zorgt evenwel voor hogere prijzen.
Rest nog het wegnemen van eenzaamheid en onveiligheidsgevoelens. Dat laatste verdwijnt niet door te focussen op de aanpak van criminaliteit en een betere verkeersveiligheid. Veel heeft te maken hoe de wijk is 'aangekleed'. Dus met een aantrekkelijke en goed onderhouden publieke ruimte. De eenzaamheid kan dan weer worden bestreden via ontmoetingsplekken en verenigingsleven.
