Gepersonaliseerd kankervaccin tegen leukemie

Een team van onderzoekers van het UZ Antwerpen en het Vaccin en Infectieziekten Instituut van de Universiteit Antwerpen onder leiding van prof. Zwi Berneman en prof. Viggo Van Tendeloo is erin geslaagd om een gepersonaliseerd leukemievaccin te produceren op basis van eigen afweercellen van de patiŽnt. Dit is een primeur in de ontwikkeling van kankervaccins.
De fase 1/2 klinische studie werd uitgevoerd op volwassen patiŽnten met acute myeloÔde leukemie (AML) die al chemotherapie kregen maar een grote kans op herval hadden. Acute myeloÔde leukemie (AML) bij volwassenen is een agressieve bloedkanker die vooral oudere mensen boven de 60 treft. Hoewel de ziekte bij de meeste patiŽnten onder controle gebracht wordt door chemotherapie, hervalt een groot deel van hen relatief snel ten gevolge van resterende, zij het vaak weinig talrijke, leukemiecellen. Uit de studie blijkt dat het vaccin in staat is om bij een deel der patiŽnten resterende leukemiecellen succesvol te bestrijden en kankerherval uit te stellen of zelfs te voorkomen.

Het succes van dit vaccin wordt volgens de onderzoekers toegeschreven aan hun keuze voor een krachtig immuunstimulerend ingrediŽnt, afgeleid van een bestanddeel van kankercellen in combinatie met krachtige afweercellen. De resultaten verschenen zeer recent in het gerenommeerde vakblad Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA. Dit is een primeur in het domein van de ontwikkeling van kankervaccins. Het is een ideaal uitgangspunt voor een grotere fase 2 studie met een grotere groep AML-patiŽnten.

Het onderzochte celvaccin behoort tot de therapeutische kankervaccins, maar in dit geval wordt het vaccin op maat van de patiŽnt gemaakt, d.w.z. op basis van de afweercellen van de patiŽnt zelf. Deze afweercellen zijn een speciaal type van witte bloedcellen, de zogenaamde dendritische cellen, die als de dirigenten van het immuunsysteem kunnen worden gezien. In het steriel productielaboratorium worden deze dendritische cellen opgeladen met een bestanddeel afkomstig van kankercellen. De Ďopgeladení dendritische cellen worden vervolgens gebruikt als een patiŽntspecifiek vaccin dat na inspuiting zorgt voor de activatie van andere afweercellen, de zogenaamde Ďkillerícellen die de resterende tumorcellen kunnen vernietigen. Zulke dendritische celvaccins worden reeds uitgetest sinds 1996 bij kankerpatiŽnten. Ze bleven echter tot recent zonder veel klinisch succes. In eerdere studies werden meestal terminale kankerpatiŽnten na falende chemo- of radiotherapie en met veelvuldige uitzaaiingen gevaccineerd. Deze studie toont aan dat kankervaccins meer kans op succes hebben bij patiŽnten met een laag aantal tumorcellen. Het vaccin kan ervoor zorgen dat de patiŽnt minder snel of zelfs niet hervalt.

De resultaten werden bekomen na een tussentijdse analyse van een tiental patiŽnten. Voor de analyses werd nauw samengewerkt met teams uit Japan, het Verenigd Koninkrijk en Nederland. De onderzoekers testen dit vaccin momenteel ook in kleinere pilootstudies uit bij patiŽnten met andere types van kanker, zoals multipel myeloom en borstkanker.

Bron: http://www.pnas.org/content/early/2010/07/12/1008051107.full.pdf+html