allergie

Nieuwe voedingsproducten helpen nauwelijks om problemen met voedselallergieën op te lossen. Dit komt doordat voedsel nooit gegarandeerd allergeenvrij is en allergiepatiënten vaak extreem voorzichtig zijn.

Dat concludeert dr. Margreet van Putten van de leerstoelgroep Marktkunde en consumentengedrag van Wageningen Universiteit in haar proefschrift. Van Putten kwam tot haar conclusie na literatuuronderzoek en gesprekken met patiëntenverenigingen, de voedingsindustrie, allergologen en consumenten met een voedselallergie.

Doorstralen
Novel foods,  nieuw ontwikkelde voedingsmiddelelen, door bijvoorbeeld veredeling of genetische modificatie, zouden een uitkomst moeten zijn voor de één tot twee procent van de volwassenen en acht procent van de kinderen die allergisch zijn voor bepaald voedsel. Notenallergieën, maar ook overgevoeligheid voor bepaalde fruitsoorten zoals appels en kiwi’s komen relatief veel voor. Met kruisingen, genetische modificatie of doorstralen met gammastraling zouden de allergieopwekkende stoffen, allergenen, zodanig kunnen veranderen dat ze geen allergische reactie meer veroorzaken. Zo ontwikkelde Wageningen UR de santana, een hypoallergene appel die ook mensen met een milde appelallergie kunnen eten.  

Dood
Echter, juist mensen met een voedselallergie zien de nieuwe voedingsproducten niet erg zitten. Waarschijnlijk omdat allergiepatiënten veel voorzichtiger en sceptischer zijn. ‘Terecht’, vindt van Putten. ‘Minuscule sporen van voedsel  kunnen een zeer allergische reactie veroorzaken met soms de dood tot gevolg.’ Het probleem van het het nieuwe voedsel ligt volgens van Putten dan ook vooral in die extreme gevoeligheid van allergiepatiënten;  voedsel kan nooit honderd procent allergeen vrij is. ‘Door die extreme gevoeligheid kan de ontwikkeling van hypoallergeen voedsel slechts allergiepatiënten met een milde allergie helpen’, legt van Putten uit. ‘Honderd procent allergeenvrij bestaat niet.’

Maar zelfs al zou een product allergeenvrij zijn, dan nog moet het door de hele voedselketen vervangen worden om iets voor mensen met voedselallergie te betekenen. Een kostbare grap, zeker als je bedenkt dat het aantal voedselallergiepatiënten relatief  laag is.

Belofte
‘De grote belofte van novel foods voor mensen met een voedselallergie is duidelijk niet uitgekomen’, concludeert de promovenda. ‘Als ik een bak met geld had zou ik die niet spenderen aan onderzoek naar hypoallergene voedingsmiddelen, maar aan medicijnen tegen voedselallergieën.’ | HW

Margreet van Putten promoveerde op 15 september bij prof. Lynn Frewer en prof. Bart Gremmen.

Bovenstaand bericht is geproduceerd door de redactie van Resource, het blad voor Wageningen Universiteit en Researchcentrum. Meer informatie bij Pers- en wetenschapsvoorlichting van Wageningen UR, e-mail: pers.communicatie@wur of bij de redactie van Resource, e-mail: resource@wur.nl.

Eén procent van de bevolking lijdt aan coeliakie of glutenallergie, een intolerantie voor eiwitten uit tarwe die zo ernstig is dat het eten van tarweproducten de darmen beschadigt. Een promovendus van Wageningen Universiteit ontdekte dat het mogelijk is een graanplant te maken die minder problemen geeft bij mensen met een glutenallergie. Maar misschien moeten we daarvoor de graanplant helemaal opnieuw in elkaar zetten.  

‘Er zitten nogal wat verschillende soorten gluteneiwiten in tarwe’, zegt ing. Teun van Herpen, verbonden aan de leerstoelgroep Plantenfysiologie en Plant Research International (PRI) van Wageningen UR. ‘Mensen met coeliakie zijn maar voor een beperkt aantal van die eiwitten allergisch. Leidse onderzoekers hebben immuuncellen uit de darmen van mensen met coeliakie gehaald, en vervolgens gekeken op wat voor gluteneiwitten die reageerden. Dat bleken vooral de alfa-gliadines te zijn.’ 

Bij het bakken van brood zorgen gluteneiwitten voor een elastisch netwerk dat het mogelijk maakt dat het brood kan rijzen. ‘De gliadines houden binnen dat netwerk vocht vast en maken het elastisch’, zegt Van Herpen. ‘Brood zonder gliadines is hard en droog.’ 

In zijn promotieonderzoek bestudeerde Van Herpen of het mogelijk is een tarwesoort te maken die de gliadines waarvoor mensen allergisch kunnen zijn niet meer heeft, maar de andere gliadines nog wel. ‘De ziekmakende gliadines zijn al in de tarweplant gekomen toen mensen achtduizend jaren geleden in het gebied rond Irak de eerste tarweplant veredelden’, zegt Van Herpen. De tarwesoorten die nu op de akkers staan zijn nakomelingen van die eerste Irakese graanplant. Veredelaars zouden dus een hypo-allergene graanplant kunnen maken door het werk van hun vroege voorgangers over te doen.  

Een alternatieve manier is om de lastige genen via RNA-interferentie het zwijgen opleggen. ‘Dat is ons niet gelukt’, zegt Van Herpen. ‘De technieken waarmee biotechnologen genen platleggen bij muizen, zijn niet erg doeltreffend in graan.’ Gewapend met die kennis werkt een aio binnen PRI nu aan een technologie waarmee het wel mogelijk is de lastige genen uit te schakelen.  

‘Een derde mogelijkheid is dat je een hypo-allergene graanplant maakt via de Chinese Spring-deletielijnen’, vertelt Van Herpen. ‘Die graanvariëteiten zijn ontstaan door het gebruik van straling. Ze missen stukken van het DNA maar groeien nog prima. We vonden een variëteit waarbij het chromosoom 6D ontbrak. Van het meel kon je een prima elastisch deeg maken, maar de allergene werking was sterk afgenomen.’

Die ontdekking laat zien dat hypo-allergeen brood helemaal niet onmogelijk is. Misschien is het zelfs mogelijk om al het graan op deze planeet coeliakie-vriendelijk te maken. ‘Dat zou veel voordelen hebben’, zegt Van Herpen. ‘Alleen als je al het graan zou aanpassen zorg je ervoor dat mensen met coeliakie zonder problemen door het leven kunnen, want graaneiwitten kom je overal tegen. En een ander voordeel is dat je zo voorkomt dat mensen coeliakie krijgen. Je krijgt pas een glutenallergie als je aan allergene eiwitten wordt blootgesteld.’

De hypo-allergene graanplant is er overigens nog niet, benadrukt Van Herpen. ‘Voordat die op de akkers staat, zijn we op z’n minst tien jaar verder.’ Teun van Herpen promoveert op 23 mei bij prof. Rob Hamer, hoogleraar in de Technologie van graaneiwitten. / Willem Koert

Bovenstaand bericht is geproduceerd door de redactie van Resource, het weekblad voor Wageningen Universiteit en Researchcentrum. Het wordt u aangeboden door de afdeling Corporate Communicatie. Meer informatie bij Pers- en wetenschapsvoorlichting van Wageningen UR, e-mail: pers.communicatie@wur of bij de redactie van Resource, e-mail: resource@cereales.nl. Zie archief (inclusief Wb-artikelen) op http://www.resource-online.nl

Een bijensteek kan bijzonder ernstige gevolgen hebben bij mensen die allergisch zijn voor bijen- en wespengif. Zij kunnen spraak-, slik- en ademhalingsmoeilijkheden krijgen.. In de ernstigste gevallen kunnen hartritmestoornissen en bewustzijnsverlies optreden.